Osmanlı Sübyan Mektebi’nden Urla Tasarım Kütüphanesi’ne

Osmanlı Sübyan Mektebi’nden Urla Tasarım Kütüphanesi’ne;
Tasarıma adanmış bir kütüphane!

Prof. Dr. Tevfik Balcıoğlu’nun ilk görüşte aşık olduğu Osmanlı Dönemi’ne ait, kiremitle kaplı küçük kubbeli Sübyan Mektebi, restorasyon sonrası bugün Urla Tasarım Kütüphanesi olarak tarih, kültür, sanat ve kitap aşıklarını ağırlıyor.

İzmir, Urla’da Arasta’ya birkaç dakikalık yürüme mesafesinde, 16.yy’dan kalma, üzeri kubbeli, küçük bir bina. Mahalle sakinleri mescit olduğunu söyleseler de kayıtlara kagir ev olarak geçmiş. Bir zamanlar gerçekten ev olarak kullanılmış ama sonra mescit olarak tescillenmiş kiremitle kaplı küçük kubbeli bu yapının talihinde Prof. Dr. Tevfik Balcıoğlu ile karşılaşana kadar, hayvan damı olarak kullanılmak da varmış…
Bugün, bir referans tasarım kütüphanesi olan bu küçük binanın, Urla Tasarım Kütüphanesi’ne dönüşmesi sürecindeki serüveni, aslında küçük bir aşk hikayesi. Bu özel yapıyı topluma kazandıran ve ortaya önemli bir referans kütüphane çıkmasını sağlayan duygu, mimarlık ve tasarım alanında bir akademisyen olan Prof. Dr. Tevfik Balcıoğlu’nun tasarıma, mesleğine ve tarihsel çevresel kültürüne olan saygısı.

İlk görüşte aşk!
Kütüphane’nin kurucusu Prof. Dr. Tevfik Balcıoğlu, kendi haline terkedilmiş yapının hikayesini, “Her şey bir binayı satın almamla başladı” diyerek anlatıyor: “Hayatta tek başıma satın aldığım ilk bina. 2005 yılı baharıydı. Kayınpederime alması için önerilen mescit dedikleri eski, küçük bir binayı beraber görmeye gittik. ‘Bina çok ilginç ama ben onunla ne yapabilirim ki?’ diye düşünüyordu. Daha sokağa girip uzaktan siluetini gördüğümde ‘tamam’ dedim, ‘satın alıyorum’. Tutku böyle başladı.”
Tevfik Balcıoğlu’nun görür görmez aşık olduğunu söylediği bina aslında Osmanlı Dönemi’nde yapılan bir Sübyan Mektebi’dir*. Balcıoğlu, restorasyon gerektiren bu güzel yapıyı yeniden ayağa kaldırmak için harekete geçtiğinde, işe binanın kimliğini ortaya çıkarmakla başlıyor. Kapan Camii Sokağı’ndaki bu binanın camii ile aynı tarihte, 1560 yılında yapıldığı düşünülüyor.

Prof. Balcıoğlu “İki katlı binanın üst katını kitaplık yaparım, tüm kitaplarımı orada toplarım, öğrencilerim de arada bir burada çalışır.” diye düşünürken, 2007 yılında İsveç Lund Üniversitesi’nin bir burs çağrısına başvurarak tarihsel binaların korunması ve yönetilmesi konusunda sertifika alır. Bu eğitim, Sübyan Mektebi Projesi’nin şekillenmesini sağlar. Ama projeye son noktayı koyan şey bir acı olay, Washington’da öğretim üyesi olan sınıf arkadaşı Profesör Faruk Tabak’ın 2008 yılında vefat etmesi olur. Balcıoğlu arkadaşının kitaplarını Amerika’dan getirtir, üst kata Faruk Tabak Okuma Odası adını verir ve proje böylece özel bir kitaplığa, kütüphaneye dönüşür. Uzun bir restoran sürecinden geçen tarihi yapı orijinal olarak birbirinden bağımsız iki kattan oluşan, yaklaşık 7,5m x 7,5m taban alanında bir kare şeklindedir. Yıllar süren bir emekle tamamlanan proje aslına uygun şekilde başarılı bir restorasyonla hayata geçirilerek, “TB Evi: Urla Tasarım Kütüphanesi ve Faruk Tabak Okuma Odası” adıyla 2017’de hizmete açılır.

Etkinliklere ev sahipliği yapıyor
Alt kat kitaplık olarak düzenlenen Urla Tasarım Kütüphanesi’nin üst katı; orijinal planına göre aslında dört cepheye açılan pencereleri, ocağı, 6 metre yükseklikteki kubbesi, son derece dengeli oranları ve muhteşem akustiğiyle çok amaçlı kullanıma uygun nefis bir mekan sunuyor. Mekan, Oda orkestraları için çok uygun olduğu gibi toplantı, seminer, atölye çalışmaları, müzik, yoga dersleri gibi küçük ölçekli etkinliklere ev sahipliği yapacak nitelikte. Nitekim her kesime hitap edecek programların yanında mahallenin çocuklarına masal, şiir, kitap okuma günleri, sanat, tasarım atölyeleri, çeşitli kurslar ve özel etkinlikler düzenleniyor. Bu etkinlikler mahalle çocuklarını çalışma mekanından yoksun bırakmamak adına, hafta içi 15.00-18.00 saatleri dışında organize ediliyor. Bu katta yer alan bir sofa ile konaklama da sağlanıyor.

Halka açık özel bir tasarım referans kütüphanesi olan Urla Tasarım Kütüphanesi’nin kitap koleksiyonu, temel olarak kurucu Prof. Dr. Tevfik Balcıoğlu ve Dr. Faruk Tabak’ın hemen hepsi İngilizce olan kişisel kitaplarından oluşuyor. Kütüphanede Faruk Tabak’ın ABD’den getirtilen ve sonrasında özel ekslibrislerinin basıldığı 4 bini aşkın dünya tarihi ile ilgili kitapları ve Balcıoğlu’nun meslek hayatı boşunca bir araya getirdiği endüstriyel tasarım ve mimarlık üzerine kitapları yer alıyor. Özel olarak ABD’den getirilen kitaplık nedeniyle, kubbe ile kaplı olan üst kat Faruk Tabak Okuma Odası adını taşıyor.

Emeklilik sonrası üretmeye devam
Özel mülkiyete ait bu özel kütüphane, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından da 2017 yılında 15’incisi verilen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri’nde “Özgün İşlevin Değiştirildiği Esaslı Onarım Ödülü”nü layık görüldü.

Yolu İngiltere’den de geçen Urla Tasarım Kütüphanesi kurucusu ve endüstriyel tasarım profesörü Tevfik Balcıoğlu, 1992 yılında İngiltere’de, Kent Üniversitesi Sanat ve Tasarım Enstitüsü bünyesindeki Üç Boyutlu Tasarım Bölümü’nün kurucu başkanlığını yapmış ve 10 yıl boyunca Enstitü’de ders vermiş. Akademik yaşamına İzmir’de devam ettikten sonra emeklilik yıllarını yine Londra’da geçirmeyi tercih eden Prof. Dr. Balcıoğlu mesleğinden kopmayarak, tasarım danışmanlığını yaptığı yeni projelerle çalışmalarına devam ediyor.
*Sübyan mektepleri, camilerin yanında küçük okullar inşaa eden Fatih Sultan (II.) Mehmet (1432-1481)’ten sonra gelişmiştir. Normalde tek mekandan oluşan bu okulların işlevi 5 ile 10 yaş arasındaki çocukları eğitmekti. Bu binalar, bazen büyük camii kompleksleri içinde bazen de mahalle aralarında tek bina olarak yapılıyordu. Devirlerinin diğer toplumsal yapılarına kıyasla, Sübyan mekteplerinin ölçülerinde çocuk ölçeğine yaklaşma çabası vardır.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.